วันอาทิตย์ที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2559

คันถธุระไม่ใช่แค่นั่งเรียน, วิปัสสนาธุระก็ไม่ใช่ไม่ต้องเรียน (วิธีเรียนและเตรียมปฏิบัติธรรมสมัยพุทธกาล)

จากเรื่องพระจักขุปาลเถรวัตถุ (ของธรรมบท พระไตรปิฎกเล่มที่ 25 และประมวลพระวินัยปิฎก เล่ม 4 มหาวรรค ภาค 1 รวมทั้ง อรรถกถา)
  1. พระจักขุบาลท่านไปอยู่กับอุปัชฌาย์จารย์ (ผู้ทรงพระไตรปิฎกบางส่วนเคร่งครัดวินัยที่จบหลักสูตรภิกขุปริสูปัฏฐาปกะสอนหลักสูตรนิสสยมุจจกะให้พระนวกะได้ เช่น อูอาจิณณะแห่ง pa-auk ตอยะ).
    • หลักสูตรนิสสยมุจจกะ ที่ทำให้พระจักขุบาลต้องเรียน  (ท่องจำ, ทำความเข้าใจ) ก่อนทำวิปัสสนาธุระ (ปฏิบัติ) คันถธุระ (กิจหลังปฏิบัติจบแล้ว) เป็นอย่างไร?
    1. #หลักสูตรฆราวาสและสามเณรสำหรับเตรียมความพร้อม
      1. ในอรรถกถาขุททกปาฐะ กล่าวไว้มีใจความว่า การสังคายนาครั้งที่ 1 พระอรหันต์ 500 รูปได้รวบรวมพระสูตรบทเล็กๆ ที่นิยมใช้เริ่มเรียนเริ่มสอนกันในสมัยพุทธกาล ไว้ให้ผู้ใหม่ได้ท่องจำและทำความเข้าใจ เรียกว่า ขุททกปาฐะ มี 9 ข้อ คือ ไตรสรณคมน์, ศีล 10, อาการ 32, กุมารปัญหา, มงคล 38, รตนสูตร, นิธิกัณฑสูตร, ติโรกุฑฒสูตร, เมตตสูตร.
    2. #หลักสูตรนิสสยมุจจกะสำหรับพระภิกษุที่เตรียมความพร้อมมาแล้ว
      1. ท่องภิกขุปาติโมกข์ ภิกขุนีปาติโมกข์ คล่องปาก ขึ้นใจ เข้าใจเป็นอย่างดีด้วย.
      2. ท่องพระสูตร ขนาดประมาณมหาสติปัฏฐานสูตร 4 สูตร (4 ภาณวาร) และเข้าใจเป็นอย่างดีด้วย.
      3. เข้าในสังฆกรรมน้อยใหญ่.
      4. รู้กถามรรค.
      5. ท่องสูตรสำหรับงาน 3 ประเภทได้ วิวาหะ, มงคล, อวมงคล.
      6. เข้าใจสมถกรรมฐานจนถึงบรรลุ (สมถยานิก), หรือวิปัสสนากรรมฐานจนถึงบรรลุ (วิปัสสนายานิก).
      7. อยู่กับอุปัชฌาย์ 5 ปีขึ้นไป จึงจะจบหลักสูตรได้ และต้องได้ 6 ข้อข้างต้นด้วย ไม่ได้ก็ไปไหนไม่ได้.
  2. พระจักขุบาลอยู่ครบ 5 ปี ฝึกฝนทุกอย่างครบ จบหลักสูตรนิสสยมุจจกะ (ถ้าไม่จบต้องอยู่ต่อ ห้ามทิ้งอาจารย์).
  3. หลังจากนั้น ท่านพระจักขุบาลจึงถึงขั้นตอนที่จะพิจารณาว่า จะทำคันถะธุระ หรือวิปัสสนาธุระ?
    • คันถธุระ ในบาลีนั้น คือ หลังจากจบหลักสูตรนิสสยมุจจกะแล้ว ถ้ายังไม่บรรลุ ยังหนุ่มอยู่ก็ไปท่องจำพระไตรปิฎก ทำความเข้าใจอรรถกถา บอกสอน 1 นิกายบ้าง 2 นิกายบ้าง หรือ พระไตรปิฎกทั้งหมดบ้าง.
    • วิปัสสนาธุระ ในบาลีนั้น คือ หลังจากจบหลักสูตรนิสสยมุจจกะแล้ว ถ้ายังไม่บรรลุ ก็ทิ้งทุกอย่าง (สลฺลหุกวุตฺติ) ไปอยู่ในเสนาสนะไกลจากกามคุณ 5 แล้วทำขยวยญาณ (อุทยัพพยญาณเป็นต้นไป) ด้วยใจเด็ดเดี่ยวสละชีวิตได้ เจริญวิปัสสนา ให้บรรลุอรหัตตมรรค.
    • ทั้งสองอย่างต้องท่องจำ คือ คันถธุระต้องท่องจำพระสูตรตามลำดับทั้งนิกาย (ตามที่แปลไว้ให้ข้างต้น), ส่วนวิปัสสนาธุระต้องท่องจำกรรมฐานที่ใช้ปฏิบัติ (คำว่า "การทรงไว้" ในลิงก์ แปลให้ถูกว่า "การท่องจำ (ธารณ)").
  4. สุดท้ายท่านจักขุบาลเลือกวิปัสสนาธุระ.
จะเห็นได้ว่า แม้จะเลือกเป็นวิปัสสนาธุระ ก็ต้องเรียนพระไตรปิฎกไม่น้อยเลย. และเป็นข้อบังคับมาจากพระไตรปิฎกอรรถกถาเองด้วย ท่านหรืออาจารย์ของท่าน ไม่ได้คิดขึ้นเอง, ทุกอย่างมีอธิบายในพระวินัยปิฎก และอรรถกถา.

ในอดีตสายพระป่าโบราณก็ศึกษาคล้ายๆ กันนี้, และปัจจุบัน การศึกษาแบบนี้ ยังมีอยู่ที่วัดสาย Pa-Auk ที่พม่าเป็นต้น.

จักขุปาลเถรวัตถุ อรรถกถาธรรมบท

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น

รับตอบปัญหาธรรมะ ตามพระไตรปิฏก อรรถกถา ฏีกา
ท่านสอบถาม/แสดงความคิดเห็น/บอกข้อบกพร่องของบทความได้ที่ facebook: ตอบปัญหาธรรมะลึกซึ้ง หรือ ช่องตอบกลับข้างล่างนี้.